Stolpersteine

1914-1945

Mietje gooide een briefkaart uit de trein op weg naar ‘het onbestemde’

Mietje wordt op 27 december 1910 geboren als jongste kind van Benjamin Nieweg en Sophia Bamberger. Haar vader is veehandelaar en slager. In 1916 verhuist het gezin naar de Nieuwstraat 19 in Appingedam, waar ze een slagerij betrekken. Op haar elfde verjaardag krijgt Mietje haar eigen Haggada, een boek met wijsjes over de uittocht van de Joden uit Egypte. Tijdens jaarlijkse viering van Pesach, het joodse Pasen, wordt uit dit boek voorgelezen.

Mietje gooide een briefkaart uit de trein op weg naar ‘het onbestemde’

Mietje bij toneelvereniging De Harmonie te Appingedam, bron: Sara Kirby-Nieweg.

Mietje wordt lid van zang- en toneelvereniging De Harmonie, waar ook haar broer Meijer lid van is. Mietje danst graag en doet ook mee aan uitvoeringen. Samen met Meijer gaat Mietje mee naar uitstapjes van De Harmonie, bijvoorbeeld naar Schiermonnikoog. Mietje treedt in 1942 in het huwelijk met Louis Cohen, haar neef. Het huwelijk vindt plaats in de synagoge van Appingedam. Louis, roepnaam Lowie, helpt zijn ouders in de slagerij in Termunterzijl. Na haar huwelijk trekt Mietje in bij haar haar schoonouders aan de Schepperbuurt.

'Gezinshereniging'

Het huwelijk van Mietje en Lowie zou wel eens het laatste in de Damster Sjoel kunnen zijn geweest. Het leven voor Joden wordt in de loop 1942 steeds beperkter. Vanaf 9 mei 1942 moeten Joden een gele ster op hun jas dragen, vanaf september worden zij uit openbare plekken geweigerd. Ook vinden de eerste razzia’s plaats. Op 27 augustus 1942 brengt veldwachter Kunst Louis en zijn broer Leo naar Westerbork. Mietje volgt in oktober, in het kader van ‘gezinshereniging’.

Ordedienst

Mietje en Louis verblijven relatief lang in Westerbork. Dit komt waarschijnlijk omdat Lowie tewerkgesteld wordt bij de Joodse Ordedienst (OD). De OD’ers moeten de vuile klusjes van de SS oplossen, zoals het op transport zetten van hun kampgenoten. Als beloning krijgen ze extra privileges, zoals uitstel van transport. Het is een wrede tactiek van de SS: de Joodse Ordedienst wordt verantwoordelijk gehouden voor ontsnappingen en andere wanordelijkheden in Kamp Westerbork. Dit leidt tot een voortdurende innerlijke strijd onder Joodse OD’ers. Enerzijds kunnen ze langer in het kamp blijven, maar ze maken zich er niet geliefd op bij hun kampgenoten.

Brieven van Mietje

Tijdens het verblijf in Kamp Westerbork houdt Mietje contact met haar vrienden Heiko en Elisabeth (Betje) Fledderman uit Appingedam. In een kaart aan Heiko en Betje bedankt Mietje het stel voor het toesturen van een pakket, waar onder andere een poffert in zit. Mietje benoemt ook dat ze blij is dat haar ouders bij haar zijn:

“Wat een geluk dat pa en moe er nog zijn hè? We zijn er zoo blij om. Nu beste menschen, houd jullie goed, wij zullen het doen. Schrijf veel aan ons terug, dat doet ons goed.”

Toch plaatst men Mietje en Lowie op de transportlijst. Tot grote verontwaardiging van Mietje. In de briefkaart, die ze onderweg uit de trein gooit, spreekt ze van een ‘fout’: “De hoge omes hebben allemaal voor Louis gevochten, maar het heeft niet geholpen.” Op de briefkaart, gericht aan Heiko en Betje, schrijft ze:

“Pa en Moeke en Louis en ik en vele anderen zitten in de trein, het onbestemde tegemoet. We houden kop er voor en vechten ervoor weer terug bij jullie te komen (…) Jongens bedankt voor alles wat jullie voor ons deden. We komen terug.”

<p>Briefkaart van Mietje Cohen-Nieweg, die ze onderweg naar Sobibor uit de treinwagon gooit. Bron: herinneringskamp Westerbork.</p>

Briefkaart van Mietje Cohen-Nieweg, die ze onderweg naar Sobibor uit de treinwagon gooit. Bron: herinneringskamp Westerbork.

Maar Mietje komt niet terug. Ook Louis en haar ouders niet. Meteen bij de aankomst in Sobibor worden zij om het leven gebracht. Mietje’s zus Geertje en broer Meijer overleven de Shoah eveneens niet. De vrouw en dochter van Meijer wel. Over de zoektocht van Sara Kirby-Nieweg op zoek naar haar Joodse wortels is een apart verhaal te lezen op De Verhalen van Groningen.

Reacties

Nog geen reacties

Reageer
  • Wordt niet openbaar gemaakt