1914-1945

De twee gezichten van meester Gorter

Op 3 december 1899 wordt in het Friese Twijzel Andreas Everhardus Gorter geboren. Dries is zijn roepnaam. De zoon van Klaas Gorter en Jeltsje van der Veen trouwt in 1924 met de uit Echten afkomstige Rinske Kraak (1899-1980). Ze krijgen twee kinderen: Klaas en Janneke. Dries is docent van beroep. Eerst in Ureterp, dan in Echten, Schoonoord, Tzum en Kollum. In 1936 strijkt Dries met zijn gezin in Woldendorp neer. Daar wordt hij hoofdonderwijzer van de plaatselijke basisschool en de ULO. Meester Gorter staat bij zijn leerlingen uit Woldendorp en omgeving bekend als strenge, maar geliefde leraar.

<p>Docentenfoto met Dries, zittend, tweede van links. Bron: Herwin Leertouwer en Karel Vlak, <em>Zeven keer tien is zeventig, Historie van het voortgezet onderwijs in Woldendorp, 1921-1991</em> (1991)</p>

Docentenfoto met Dries, zittend, tweede van links. Bron: Herwin Leertouwer en Karel Vlak, Zeven keer tien is zeventig, Historie van het voortgezet onderwijs in Woldendorp, 1921-1991 (1991)

Als ook in Nederland een naderende oorlog met Duitsland dreigt, besluit Dries zich bij de burgerwacht aan te sluiten. Niet lang daarna bezetten de Duitsers Nederland. Tijdens de oorlog zet zijn afkeer tegen bezetting voort door actief te worden in het verzet. Het schoolhoofd geeft overdag les, maar buiten zijn werk om is Dries commandant van de Ordedienst (OD) en de Binnenlandse Strijdkrachten (BS). Zo zamelt hij voedsel in voor onderduikers dat hij bij boeren en arbeiders ophaalt. Zo komt hij om de dag bij de vader van Maria Wezeman langs: ‘Wij hadden thuis beesten zoals koeien, varkens, kippen en geiten en meester Gorter kwam om de dag om een liter melk te halen, dat stak hij dan in de binnenzak van zijn jas.’ Dries biedt in ruil voor deze diensten voedselbonnen of goederen aan, zoals de oude jas van zijn dochter Janneke.

Niedermachungsbefehl

Het is een riskante onderneming. Veel mensen uit Dries’ directe omgeving zijn op de hoogte van de activiteiten van de leraar. Ook zijn zoon Klaas helpt hem bij het verspreiden van verzetsbladen en het waarschuwen van onderduikers. Dit gaat lang goed, maar door de naderende bevrijding verhardt de onderdrukking. Wrede represailles als reactie op verzetsdaden zijn de laatste stuiptrekkingen van een rap imploderend regime. Het Niedermachungsbefehl, dat na de mislukte aanslag op Hitler in september 1944 wordt ingevoerd, stelt de SS in staat verzetsbetrokkenen zonder enige vorm van proces te fusilleren. Van dit schrikregime wordt ook Dries het slachtoffer.

In maart 1945 bezoeken Duitse soldaten de school van meester Gorter. In zijn lokaal houden twee soldaten die dag de wacht. Dries blijft die dag gewoon lesgeven. De vader van Marie is er niet gerust op: ‘Dit is mis, ze hebben het op meester Gorter gemunt. Morgen is er geen school meer.’ Deze angst wordt werkelijkheid. Op de eerste lentedag van 1945 arresteren Duitse soldaten Dries bij hem thuis en brengen hem van Woldendorp naar Groningen, waar hij in het Huis van Bewaring wordt geïnterneerd.

Bakkeveen

In Groningen wacht Dries zijn lot af. In de nacht van 8 op 9 april wordt hij samen met negen anderen op een vrachtwagen gezet. De actie staat onder leiding van de beruchte hauptscharführer Robert Lehnhoff. Hij is van plan de tien gevangenen in de buurt bij Bakkeveen dood te schieten, tot er iets merkwaardigs gebeurt: onderweg weet één gevangene, de kunstmest- en veevoerhandelaar Harm Schurenga uit Enumatil, te ontsnappen. Hij wrikt zich los en springt bij een bocht uit de vrachtwagen. Een achtervolging en een zoektocht van anderhalf uur blijken tevergeefs. Onder de dekmantel van panne keert Lehnhoff terug naar Groningen. Bij terugkomst kiest de hij koelbloedig een nieuwe tiende man: De Groningse kunstenaar en drukker Hendrik Nicolaas Werkman.

Een dag later, in de nacht van 9 op 10 april, fusilleert de Sicherheitsdienst de tien mannen op de Nije Drintsewij, op een akker nabij Bakkeveen. De SD-medewerker Pieter Schaap voert de executies uit. De gewelddadige praktijken van de SD blijven niet onopgemerkt. Al gauw merken arbeiders dat er op de akker gegraven is en vinden de tien slachtoffers terug. De meesten van hen, waaronder Dries, worden opgebaard in de Hervormde kerk in Bakkeveen, waarna ze dinsdag 17 april begraven worden. Ruim 2500 mensen bewijzen de slachtoffers een laatste eer.

Herinnering

Pas na de oorlog hoort de familie dat Dries bij Bakkeveen is vermoord. In 1952 is bij Bakkeveen een monument opgericht waar de namen van de tien omgekomen mannen op prijken. In Woldendorp vernoemt men een straat naar Dries: de A.E. Gorterweg. En sinds 2016 heeft Dries ook zijn eigen Stolperstein, te vinden aan de Burgermeester Garreltsweg 21 in Woldendorp. Dankzij de Werkgroep Struikelstenen Termunten liggen er nu 10 stenen voor Joodse slachtoffers en verzetslieden uit de voormalige gemeente Termunten.

Wilt u meer van deze verhalen lezen? Bezoek dan de website van de Werkgroep Struikelstenen Termunten: Sruikelstenentermunten.nl, of lees het boek: Zij waren onze buren. Struikelstenen in Borgsweer, Termunterzijl en Woldendorp (2016).

<p>Stolperstein voor het huis van Andreas Everhardus Gorter.</p>

Stolperstein voor het huis van Andreas Everhardus Gorter.

Reacties

Nog geen reacties

Reageer
  • Wordt niet openbaar gemaakt